Terugblik op het thematisch overleg preventie en gezondheidsbevordering van 9 september

Deze bijeenkomst bracht 13 zorg- en welzijnsprofessionals samen, voornamelijk uit CPMS, rond het thema van het gebruik van sociale media door jongeren.

Vaststellingen tijdens de bijeenkomst

1. Schadelijke gevolgen voor de gezondheid, de mentale gezondheid en de ontwikkeling, en dit op steeds jongere leeftijd

De aanwezige professionals stellen vast dat schermen en sociale media een aanzienlijke impact hebben op verschillende aspecten van de ontwikkeling van kinderen en jongeren: hun gezondheid, mentale gezondheid, cognitieve ontwikkeling, psychomotorische ontwikkeling …

Professionals die met jonge kinderen werken, merken bij kinderen die toegang hebben tot schermen aanzienlijke vertragingen en/of moeilijkheden op het vlak van concentratie, frustratietolerantie, interactie met anderen, fijne motoriek en creatieve vaardigheden. Ze stellen bovendien vast dat overmatige blootstelling aan schermen zich voordoet bij steeds jongere kinderen.

Professionals die met adolescenten werken, stellen gelijkaardige problemen vast op het vlak van concentratie en frustratietolerantie. Ook leerkrachtenteams signaleren deze moeilijkheden regelmatig. Daarnaast merken ze dat adolescenten die meer aan schermen en sociale media worden blootgesteld, vaker kampen met angstgevoelens en een sedentair gedrag vertonen. Ook hun kritisch denkvermogen en empathisch vermogen lijken af te nemen.

2. Negatieve gevolgen voor de intieme relaties van jongeren

De deelnemers maken zich zorgen over het feit dat kinderen op steeds jongere leeftijd toegang krijgen tot seksuele en zelfs pornografische inhoud. Hun ontdekking van intimiteit en seksualiteit wordt daardoor beïnvloed door deze beelden, in plaats van door een leeftijdsgebonden en aangepaste seksuele opvoeding.

Bij sommige jongeren leidt deze inhoud tot verwarring over wat normaal of aanvaardbaar is binnen intieme relaties. Daardoor hebben ze het moeilijk om hun eigen grenzen te herkennen en aan te geven.

Jongeren lijken bovendien onvoldoende bewust te zijn van de risico’s van het delen van ‘nudes’ (intieme foto’s van zichzelf die via berichten worden verstuurd). Ze lijken zich niet voldoende bewust van de mogelijke gevolgen van deze praktijk. Algemeen twijfelen de professionals aan het vermogen van adolescenten om potentieel risicovolle situaties op sociale media te herkennen en ermee om te gaan.

3. De problematiek van cyberpesten

Cyberpesten is momenteel een veelvoorkomend probleem in de schoolomgeving. Professionals geven aan dat activiteiten rond dit thema momenteel vooral worden georganiseerd als reactie op een incident, en niet preventief.

In tegenstelling tot klassiek pestgedrag stopt cyberpesten niet wanneer jongeren de school verlaten.

Voor ouders is het soms moeilijk om te weten welke platforms ze beter vermijden om cyberpesten te beperken. Zelfs klassieke berichtenapps zoals WhatsApp kunnen immers worden gebruikt om op grote schaal te pesten.

Professionals die met jongeren werken, merken ook de sociale druk bij adolescenten die getuige zijn van pestgedrag. Ze voelen zich ongemakkelijk bij de situatie, maar durven niet in te grijpen uit angst om zelf het slachtoffer te worden. Daarnaast hebben adolescenten het moeilijk om te bepalen bij welke volwassenen ze terechtkunnen wanneer er zich een probleem voordoet.

4. Ouders hebben het moeilijk om het digitale mediagebruik van hun kinderen te begrijpen en grenzen te stellen

Professionals stellen vast dat sommige ouders zich geen raad weten met het digitale mediagebruik van hun kinderen en er niet in slagen om duidelijke afspraken te maken. Sommige ouders zijn onvoldoende vertrouwd met de verschillende platforms en de risico’s die eraan verbonden zijn.

Daarnaast vinden ouders het vaak moeilijk om grenzen te stellen, vooral tijdens de adolescentie, wanneer de groepsdruk groot is. Ze vrezen bijvoorbeeld dat hun kind uitgesloten zal worden van sociale groepen wanneer ze de toegang tot schermen beperken.

Sommige ouders hebben bovendien zelf moeite om hun eigen schermgebruik onder controle te houden, wat de situatie bemoeilijkt. Wanneer ze zelf overmatig gebruikmaken van schermen en sociale media, is het moeilijk om hun kinderen hierin grenzen op te leggen.

Algemeen stellen de deelnemers vast dat schermen alomtegenwoordig zijn in het gezinsleven, met alle spanningen die dit met zich kan meebrengen.

De deelnemers kozen daarom voor het thema ouderlijke begeleiding als centraal werkpunt voor de volgende bijeenkomsten. Daarbij staat de volgende vraag centraal:

“Hoe kunnen we als professionals ouders de nodige handvatten en begeleiding bieden om hun kinderen te ondersteunen bij een gezonder gebruik van digitale media?”

Beperkingen van het huidige aanbod

De deelnemers benadrukken dat interventies nog te vaak plaatsvinden als reactie op problemen en niet vanuit een preventieve aanpak. Dit geldt in het bijzonder voor cyberpesten. Moeilijkheden worden vaak pas aangepakt wanneer ze zichtbaar worden voor volwassenen, bijvoorbeeld via schoolproblemen, spanningen binnen het gezin of conflicten.

Het zou nochtans nuttig zijn om vroeger in te grijpen, soms al vanaf de vroege kindertijd. Daarom is het belangrijk om kinderen die risico lopen op schoolse, relationele of andere moeilijkheden vroegtijdig op te merken.

Idealiter kunnen professionals steeds binnen de gezinscontext werken. Toch betreuren ze dat activiteiten die op scholen worden georganiseerd (zoals oudercafés) steeds dezelfde gezinnen bereiken, terwijl sommige ouders moeilijk te bereiken blijven.

De deelnemers wijzen ook op de beperkingen van een moraliserende aanpak tegenover ouders en adolescenten. Het louter herhalen van aanbevelingen is geen doeltreffende strategie om het gedrag binnen gezinnen op lange termijn te veranderen.

Bovendien hebben sommige gezinnen niet altijd de materiële middelen of praktische mogelijkheden om toegang te krijgen tot activiteiten die voor hun kinderen een alternatief voor schermgebruik kunnen bieden. Het is belangrijk om rekening te houden met deze moeilijkheden.

Te ondernemen acties

1.Het bestaande aanbod in kaart brengen

• • Een inventaris opmaken van de bestaande tools.
  • Een inventaris opmaken van de bestaande initiatieven.

2. Een gemeenschappelijke aanpak voor ouderlijke begeleiding uitwerken

• • Bepalen welke kennis (studies, expertise enz.) we aan professionals willen voorstellen.
  • Gemeenschappelijke boodschappen ontwikkelen

3. De preventie versterken

• • Tools delen waarmee moeilijkheden vroegtijdig kunnen worden opgespoord en herkend.

4. De doorverwijzing tussen diensten verbeteren

• • Mogelijke doorverwijskanalen voor de verschillende actoren in kaart brengen en voorstellen.

5.Gezamenlijke acties opzetten

Vooruitzichten voor de volgende bijeenkomsten

Dit werk moet worden voortgezet om de hierboven vermelde acties te kunnen realiseren. Het huidige model van het thematisch overleg preventie en gezondheidsbevordering lijkt hiervoor echter niet de meest geschikte aanpak.

In 2027 willen we daarom een werkgroep ‘Schermen en ouderschap’ opstarten, waarin geïnteresseerde actoren concreet rond dit thema kunnen samenwerken.

Het thematisch overleg preventie en gezondheidsbevordering van 30 november biedt de gelegenheid om de verschillende stappen van het werk van deze WG ‘Schermen en ouderschap’ voor te stellen en te starten met het in kaart brengen van de bestaande hulpmiddelen en initiatieven.

Deze bijeenkomst vindt plaats van 13 tot 15 uur in GC Op Weule.

Inschrijven kan hier!