Synthese van de ontmoeting “Laten we praten over perinatale zorg!” van 2 maart 2026

De vijfde bijeenkomst “Laten we praten over perinatale zorg!” vond plaats op 2 maart en bracht 18 zorg– en welzijnsprofessionals uit de Zorgzone Zuid-Oost samen. 

Deze bijeenkomst had drie doelstellingen: (1) praktijkervaringen uitwisselen tussen professionals om vertrouwen op te bouwen en kwetsbaarheden beter te detecteren, (2) vormen van kwetsbaarheid identificeren waarvoor een versterking van het netwerk nodig is om vrouwen en hun gezin beter te begeleiden, en (3) de onderlinge kennis tussen sociale en gezondheidsactoren van de Zorgzone Zuid-Oost versterken.

Deel 1: Praktijken uitwisselen om vertrouwen op te bouwen en kwetsbaarheden beter te detecteren

In een eerste fase gingen de gesprekken over praktijken die bijdragen aan een zorgzame en veilige begeleidingscontext.

De uitwisseling startte met een presentatie van Donatienne Roels, vroedvrouw bij Naissantiel. Zij werd uitgenodigd om haar praktijk toe te lichten aan de hand van de vraag: “Hoe creëer je een vertrouwenskader tijdens prenatale consultaties?”

Bij Naissantiel krijgen ouders een globale en continue begeleiding door dezelfde vroedvrouw, wat toelaat een vertrouwensrelatie op te bouwen met toekomstige ouders.

Dit vertrouwen steunt op verschillende elementen. Vooreerst is er een professionele houding gebaseerd op gelijkwaardigheid, waarbij de ouder centraal staat in de keuzes die worden gemaakt. Het doel is ouders te versterken in hun autonomie en te werken rond geïnformeerde toestemming: geen enkele handeling mag plaatsvinden zonder hun toestemming. Dit gebeurt gedurende het hele begeleidingstraject, bijvoorbeeld door zwangere personen steeds toestemming te vragen alvorens hen aan te raken.

Een ander element dat vertrouwen bevordert, is tijd nemen: niet alleen door meer prenatale consultaties aan te bieden, maar ook door meer tijd te voorzien per consultatie. Wanneer meer tijd wordt genomen, worden ontmoetingsmomenten echte momenten van uitwisseling en niet louter informatieoverdracht.

Ook het creëren van een rustige, serene en warme omgeving is essentieel om vertrouwen op te bouwen met toekomstige ouders. Dit gebeurt zowel via de inrichting van de consultatieruimte als via een actieve luisterhouding: volledig aanwezig zijn in de interactie en niet reageren voordat de ander uitgesproken is.

Op basis van deze bijdrage werden de deelnemers uitgenodigd om praktijken te delen die hen helpen een vertrouwensrelatie op te bouwen met hun begunstigden.

• De professionals benadrukten het belang van het erkennen van ouders als experten van hun eigen situatie en van het aannemen van een begeleidende in plaats van voorschrijvende houding.
• Ook huisbezoeken werden aangehaald als waardevol instrument, omdat zij toelaten mensen te ontmoeten in een omgeving waar zij zich comfortabel voelen. Huisbezoeken maken het bovendien gemakkelijker om kwetsbaarheden op te sporen en om begunstigden te ondersteunen bij hun uiteenlopende behoeften.

Ondanks deze praktijken blijft het detecteren van kwetsbaarheden echter complex. De uitwisselingen maakten duidelijk hoe divers de situaties zijn waarmee professionals geconfronteerd worden en hoe noodzakelijk het is om een netwerk van complementaire actoren te mobiliseren. Dit impliceert een manier van werken die naast de gezinnen staat, in alle transparantie, vertrekkend vanuit hun behoeften en samen met hen aangepaste antwoorden ontwikkelend.

Deel 2: Vormen van kwetsbaarheid identificeren waarvoor een versterking van het netwerk nodig is

In een tweede fase identificeerden de deelnemers verschillende vormen van kwetsbaarheid waarvoor een versterking van het netwerk wenselijk is :

• Geestelijke gezondheidsproblemen: Professionals voelen zich vaak machteloos door het gebrek aan beschikbare middelen en de verzadiging van bestaande diensten. De postpartumperiode werd genoemd als een bijzonder kritieke fase.
• Verslavingsproblematiek: Wanneer een probleem eenmaal wordt vastgesteld, blijkt de zorgverlening vaak moeilijk en laattijdig.
• Precaire levensomstandigheden: Niet alle gezinnen beschikken over voldoende financiële middelen om toegang te krijgen tot medische zorg.
• Doelgroepen met specifieke noden: Er zijn weinig diensten beschikbaar en er is onvoldoende gespecialiseerd personeel om doelgroepen met specifieke noden te begeleiden, zoals gezinnen zonder verblijfsdocumenten, personen die geen nationale taal spreken of gezinnen die geconfronteerd worden met een handicap.
• Intrafamiliaal geweld: Professionals voelen zich vaak onvoldoende ondersteund en onvoldoende opgeleid om met deze complexe situaties om te gaan.
• Huisvesting: De begeleiding van slecht gehuisveste personen blijft bijzonder moeilijk in Brussel. Door de verzadiging van de sector zijn er weinig perspectieven op oplossingen.

Vervolgens werd gestemd over de thema’s die tijdens toekomstige bijeenkomsten verder uitgewerkt zullen worden. De meeste stemmen gingen naar intrafamiliaal geweld, gevolgd door geestelijke gezondheid.

De toekomstige ontmoetingen “Perinataliteit, laten we erover praten!” zullen daarom gewijd worden aan een cyclus rond de aanpak van intrafamiliaal geweld.

Deel 3: De onderlinge kennis tussen sociale en gezondheidsactoren versterken

De bijeenkomst werd afgesloten met het inmiddels traditionele interkennismakingsmoment. Tijdens elke ontmoeting wordt een dienst uitgenodigd om zich voor te stellen en zo de netwerkvorming binnen de Zorgzone Zuid-Oost te bevorderen.

Tijdens deze bijeenkomst stelde de Dienst voor Jeugdhulpverlening (SAJ) zich voor.

Enkele belangrijke elementen uit deze presentatie:

• De SAJ is een tweedelijnsdienst die tussenkomt wanneer de eerste lijn nood heeft aan bijkomende ondersteuning.
• Hun werking steunt op drie opdrachten: oriëntering, begeleiding en evaluatie van situaties.
• Iedereen die geconfronteerd wordt met of kennis heeft van een situatie van moeilijkheden of gevaar voor een kind, kan contact opnemen met de SAJ.
• De dienstverlening vertrekt vanuit vrijwillige hulpverlening en gebeurt in samenwerking met gezinnen en eerstelijnsactoren.
• De begeleiding mondt uit in een hulpverleningsprogramma met een reeks maatregelen die voor maximaal één jaar worden vastgelegd en vervolgens verlengd kunnen worden.
• De gedelegeerde volgt regelmatig de uitvoering van deze maatregelen op, steeds in overleg met de gezinnen.
• Als de situatie verslechtert, kan de consulent van de SAJ voorstellen om de jeugdrechter te vatten.

Conclusie

Deze bijeenkomst heeft het belang aangetoond van een zorgzame begeleiding die vertrekt vanuit de relatie, terwijl tegelijk werd benadrukt dat samenwerking versterkt moet worden om tegemoet te komen aan de toenemende complexiteit van situaties binnen de perinatale zorg.

De volgende bijeenkomst wordt de eerste ontmoeting van een cyclus rond de aanpak van intrafamiliaal geweld in de perinatale context. Deze vindt plaats op 30 juni, van 12u tot 14u30, in Op Weule, Sint-Lambertusstraat 91, 1200 Sint-Lambrechts-Woluwe.

Inschrijven kan via de voorziene inschrijvingslink.