Screening op baarmoederhalskanker

Een oproep tot actie voor professionals uit de welzijn- en gezondheidssector van de Zorgzone Zuid-Oost

Als professional in de sociale en gezondheidssector speelt u een belangrijke rol in het verspreiden van deze informatie onder uw doelgroep en draagt u zo bij aan een betere preventie van baarmoederhalskanker.

Baarmoederhalskanker

Baarmoederhalskanker is vandaag de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen*. In België was deze kanker verantwoordelijk voor 164 overlijdens in 2021 en in het Brussels Gewest werden in 2023 53 nieuwe gevallen geregistreerd. Toch is het mogelijk om de risico’s op baarmoederhalskanker sterk te verminderen, dankzij een doeltreffende preventie die vaccinatie met regelmatige screening combineert.

Baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door bepaalde HPV-infecties. Meestal veroorzaken HPV-infecties geen kanker en ruimt het lichaam het virus zelf op. In sommige gevallen, en bij bepaalde zogenaamde oncogene virusstammen, kan zich echter kanker ontwikkelen.

Hoewel humane papillomavirussen (HPV) verschillende vormen van kanker kunnen veroorzaken, zijn ze de belangrijkste oorzaak (meer dan 90% van de gevallen) van baarmoederhalskanker.

• Vaccinatie is het meest doeltreffende middel voor primaire preventie tegen genitale wratten en HPV-gerelateerde kankers. De Hoge Gezondheidsraad beveelt vaccinatie aan voor meisjes en jongens van 9 tot 14 jaar, met een inhaalvaccinatie mogelijk tot 26 jaar.
• Screening op baarmoederhalskanker blijft noodzakelijk voor iedereen met een baarmoeder, ongeacht of men gevaccineerd is of niet. Deze screening is gratis voor personen tussen 25 en 64 jaar en moet uitgevoerd worden door een huisarts of gynaecoloog.

Een HPV-infectie kan leiden tot de ontwikkeling van voorstadia van kanker ter hoogte van de baarmoederhals. Deze letsels ontwikkelen zich vaak pas na meerdere jaren tot kanker en zijn meestal asymptomatisch (er zijn dus geen uiterlijke tekenen die op hun aanwezigheid wijzen).

Deze letsels kunnen doeltreffend behandeld worden en hebben een hoge genezingsgraad, in tegenstelling tot kanker, waarvoor zwaardere behandelingen nodig zijn die blijvende gevolgen kunnen hebben en waarvan genezing niet gegarandeerd is.

Daarom is het belangrijk om zich regelmatig te laten screenen, zodat voorstadia van kanker tijdig opgespoord en behandeld kunnen worden en kanker voorkomen kan worden.

Screening wordt aanbevolen en terugbetaald voor vrouwen*:

• • om de 3 jaar tussen 25 en 29 jaar
  • om de 5 jaar tot de leeftijd van 64 jaar

Hoe verloopt een screening?

• Stap 1: Maak een afspraak bij een arts, gynaecoloog, medisch huis, centrum voor gezinsplanning of ziekenhuis.
• Stap 2: Met behulp van een spatel of een aangepast borsteltje verzamelt de arts cellen van het vaginale slijmvlies en de baarmoederhals door het instrument enkele ogenblikken in de vagina in te brengen. Dit onderzoek kan wat onaangenaam zijn, maar duurt niet lang. Kort na de test kunnen lichte bloedingen optreden; het kan handig zijn om een inlegkruisje te voorzien.
• Stap 3: Het staal wordt naar het laboratorium gestuurd voor analyse. De resultaten worden vervolgens aan de arts bezorgd. Meestal is er, wanneer de resultaten negatief zijn, niets meer te doen tot de volgende screening (na 3 of 5 jaar). Indien een afwijking wordt vastgesteld, wordt de persoon gecontacteerd om het verdere verloop te bespreken (bijkomende onderzoeken, opvolging van de afwijking, enz.).

Let op: wanneer dit type test positief is, betekent dit niet noodzakelijk dat er sprake is van een voorstadium van kanker of van kanker. Het betekent dat er een afwijking in de cellen van de baarmoederhals werd vastgesteld en dat bijkomende onderzoeken nodig zijn om de aanwezigheid van HPV op te sporen. In dat geval is een regelmatige opvolging belangrijk om de evolutie van deze afwijkingen te controleren. Het is ook nodig zich tijdens seksuele contacten te beschermen om besmetting te voorkomen.

De acties van de sensibiliseringscampagne op de screening van baarmoderhalskanker

De projectmedewerkers preventie en gezondheidsbevordering van de Zorgzone Zuid-Oost willen tijdens de maand juni een sensibiliseringscampagne ontwikkelen in de Vriendschapswijk in Sint-Pieters-Woluwe en in de omliggende wijken. Dit initiatief zal gericht zijn op HPV-screening, maar ook ruimer op preventie en goede praktijken om zich te beschermen tegen baarmoederhalskanker.

In dat kader willen wij graag samen met u enkele acties uitwerken. Uw expertise en uw nauwe band met de betrokken doelgroepen zijn bijzonder waardevol om deze aanpak betekenisvol en impactvol te maken.

We denken aan acties met brede doelstellingen:

• informeren over het belang van regelmatige gynaecologische opvolging en de toegang ertoe;
• zorgverleners in de wijk en gemeente bekendmaken die de screening kunnen uitvoeren;
• uitleg geven over hoe dit onderzoek praktisch verloopt.

Hoe kunt u bijdragen?

• Door u te informeren:
  • Bruprev – Informatiewebsite over screening op baarmoederhalskanker
    • Voor het grote publiek: Opsporing baarmoederhalskanker – Bruprev
    • Voor professionals: Gezondheidsprofessionals – Screening op baarmoederhalskanker

• • Allesoverseks – Sensoa – Website met informatie over HPV, screening en vaccinatie voor de Vlaamse Gemeenschap.
  • Ontdek het nummer van “Gezondheidspreventie Info”rond HPV en baarmoederhalskanker.

• Door de bevolking te informeren en adviseren: Uw betrokkenheid is essentieel om vragen van burgers te beantwoorden.
  • Affiches verspreiden als lokaal aanspreekpunt. U kunt contact opnemen met het team van de Zorgzone Zuid-Oost (🟠 Oudergem, Etterbeek, Sint-Lambrechts-Woluwe en Sint-Pieters-Woluwe 🟠) om dit materiaal te ontvangen.

Het team van de Zorgzone stelt bovendien een Helpdesk ter beschikking voor professionals om vragen te beantwoorden over de sociale en gezondheidsbegeleiding van personen. Deze ondersteuning is bereikbaar van maandag tot vrijdag van 9u tot 17u. Voor Zorgzone Zuid-Oost is het nummer van de Helpdesk: 02 318 60 58.

* We gebruiken de term ‘vrouwen*’ met een sterretje omdat deze kwestie vooral vrouwen betreft, die nog steeds vaak onzichtbaar blijven. Baarmoederhalskanker treft echter alle mensen met een baarmoeder, ongeacht hun genderidentiteit.