Gezondheidspreventie Info: blootstelling aan de zon & huidkanker

Goed om te weten

Huidkanker vormt een groot probleem voor de volksgezondheid in België. Naar schatting krijgt ongeveer 1 op de 5 mensen vóór zijn of haar 75e levensjaar huidkanker. De incidentie ervan neemt voortdurend toe, met name door van de vergrijzing van de bevolking, de cumulatieve blootstelling aan ultraviolette straling (UV) en sociale normen waarin een gebruinde huid nog steeds als aantrekkelijk wordt beschouwd.
De stijging zorgt voor een toenemende druk op de gezondheidszorg, met meer vraag naar consultaties bij dermatologen, langere wachttijden en hogere behandelingskosten tot gevolg. Een groot deel van die vormen van kanker kan echter worden voorkomen door middel van doeltreffende preventiemaatregelen.

Uitdaging voor de volksgezondheid en ongelijkheid

Blootstelling aan de zon en de gevolgen daarvan zijn niet alleen terug te voeren op individueel gedrag: ze hangen samen met sociale en omgevingsfactoren.
• Ongelijke blootstelling: mensen die buiten werken, zoals in de bouwsector, de landbouw of onderhoud van groenvoorzieningen enz., worden langdurig blootgesteld.
• Ongelijkheid in toegang tot preventie: de kosten van zonbescherming vormen voor sommige groepen een belemmering. Daar komt nog bij dat ze beperkte toegang hebben tot de juiste informatie en minder gebruik maken van preventieve zorg, vooral van dermatologische consulten
• Ongelijkheid in gezondheidsgeletterdheid: dit houdt in dat preventieboodschappen niet door iedereen even goed begrepen en toegepast worden. Sommige mensen denken bijvoorbeeld dat bruinen goed is voor de gezondheid of dat ze met zonnebrandcrème langer in de zon kunnen blijven, wat hun risicogedrag beïnvloedt.
• Sociale en culturele normen: deze dragen bij aan het ideaalbeeld van bruinen, dat vaak wordt geassocieerd met een beeld van goede gezondheid, vitaliteit, vakantie of zelfs een bepaalde sociale status. Blootstelling aan de zon wordt ook vaak gezien als goed voor je welzijn en de aanmaak van vitamine D. Hoewel een matige blootstelling aan uv-straling inderdaad bijdraagt aan de aanmaak van vitamine D, verhoogt overmatige blootstelling het risico op huidkanker. Die beeldvorming wordt nog versterkt door groepsdynamiek en sociale media en heeft een grote invloed op het gedrag en de gewoonten van jongeren.

Die factoren dragen bij aan een sociale gradiënt in het risico en de toegang tot preventie. Er is dus een structurele en gerichte aanpak nodig.

Aandachtspunten voor professionals

1. Kernboodschappen om door te geven

– Vermijd blootstelling aan de zon tussen 12.00 en 15.00 uur en wanneer de UV-index hoog is.
– Ga zoveel mogelijk in de schaduw zitten.
– Draag bedekkende kleding, een hoed met brede rand en een zonnebril met uv-filter.
– Breng voldoende zonnebrandcrème met SPF 50 aan. De aanbevolen hoeveelheid is 2 mg/cm², wat neerkomt op ongeveer twee streepjes crème op je wijsvinger en middelvinger voor elk lichaamsdeel (gezicht, armen, benen enz.). Bij sprays verstuif je het product ongeveer 6 seconden per lichaamsdeel tot de huid zichtbaar vochtig/glanzend is, en smeer je het vervolgens gelijkmatig met je hand uit. Ongeacht de gebruikte vorm moet de zonnebescherming om de twee uur opnieuw worden aangebracht, en ook na het zwemmen. Er wordt ook aangeraden om na het aanbrengen ongeveer 30 minuten te wachten voordat je in de zon komt.
– Draag een zonnebril met 100% UVA/UVB-bescherming. Geef de voorkeur aan een bril met de vermelding ‘UV400’ of ‘100% UV-bescherming’, die idealiter goed bedekt en goed aansluit om de blootstelling van de ogen en de oogcontouren aan uv-straling te beperken.
– Maak geen gebruik van zonnebanken; die geven uv-straling af en verhogen het risico op huidkanker.
– Denk eraan dat je met zonnebrandcrème niet langer in de zon mag blijven.

2. Ingrijpen op sociale determinanten

Preventie van blootstelling aan uv-straling moet worden afgestemd op de situatie van de doelgroepen en op de factoren die hun gedrag beïnvloeden. Sommige groepen zijn kwetsbaarder: kinderen, jongeren die beïnvloed worden door schoonheidsnormen, mensen die buiten werken, mensen in bestaansonzekerheid en mensen die geen toegang hebben tot de gezondheidszorg.
Tegelijkertijd moeten structurele maatregelen worden genomen: schaduwrijke plekken aanleggen, arbeidsomstandigheden verbeteren en professionals die risico lopen daarvan bewust maken, toegang tot bescherming en zorg verbeteren, zonnebankcentra reguleren en inwerken op sociale beeldvorming.

3. Vroegtijdige diagnose en preventie

Systematische screening op huidkanker wordt niet aanbevolen voor de algemene bevolking. Professionals spelen daarentegen een sleutelrol door mensen bewust te maken van de waarschuwingssignalen (met name de ABCDE-methode), door bij twijfel een consultatie aan te moedigen en door risicopersonen te identificeren.
In de praktijk bestaat doeltreffende preventie uit een combinatie van maatregelen (blootstelling vermijden tussen 12en 15u., de schaduw opzoeken, je bedekken enz.), aangevuld met zonnebrandcrème en een zonnebril, en op acties die in het dagelijks leven van mensen zijn geïntegreerd. Daarbij wordt rekening gehouden met de cumulatieve blootstelling gedurende het hele leven.

Voor meer informatie

Stichting tegen kanker:  Een Belgische organisatie van algemeen nut die zich inzet voor de strijd tegen kanker. De organisatie is actief op het gebied van preventie, screening, ondersteuning van mensen met kanker en financiering van wetenschappelijk onderzoek. Ze zet zich in voor verschillende soorten kanker, waaronder huidkanker. De stichting biedt verschillende tools en bronnen aan: brochures, informatieve tools, bewustmakingscampagnes, webinars, educatief materiaal, preventietips en toegankelijke informatie over kanker, risicofactoren, behandelingen en zorgpaden. Daarnaast biedt ze ook Kankerinfo aan, een gratis dienst die informatie en psychosociale begeleiding geeft aan patiënten, naasten en zorgverleners.

Meer informatie: Stichting tegen Kanker