Echo’s van het thematische overleg Preventie en Gezondheidsbevordering – 18 november 2025

Op 18 november 2025 kwamen elf zorg- welzijnprofessionals van de Zorgzone Zuid-Oost samen in het kader van het thematische overleg Preventie en Gezondheidsbevordering.

Deze bijeenkomst was gewijd aan de uitdagingen rond toegang tot voldoende en gezonde voeding. Je vindt hier de presentatie.

Dit werk rond toegang tot voeding kadert in de voortzetting van het werk van de wetenschappelijke ondersteuning van Brusano: “Wat de wetenschappelijke literatuur zegt over… het verband tussen voedselonzekerheid en welzijn-gezondheid”. Deze publicatie maakt onder meer een onderscheid tussen matige voedselonzekerheid, gekenmerkt door “onregelmatige toegang tot voedsel en onevenwichtige eetgewoonten”, en ernstige voedselonzekerheid, die meer lijkt op periodes van hongersnood zoals die typisch zijn voor landen met een laag inkomen. Het werk binnen dit thematische overleg focuste op matige voedselonzekerheid.

Identificatie van hindernissen voor toegang tot voldoende voeding

Uit de uitwisselingen bleek dat problemen rond voeding veel verder gaan dan louter inkomenskwesties. Verschillende andere hindernissen, waaronder symbolische, bemoeilijken de toegang van gezinnen tot voldoende voeding.

In de eerste plaats verwezen de deelnemers naar de tijds- en materiële beperkingen waarmee mensen in een precaire situatie geconfronteerd worden: vaak ontbreekt het hen aan tijd, ruimte en materiaal om een volwaardige maaltijd te bereiden.

Ook mobiliteitskwesties kwamen aan bod: sommige doelgroepen, zoals ouderen of personen met een handicap, ondervinden moeilijkheden om boodschappen te doen of om toegang te krijgen tot plaatsen waar voedselhulp wordt aangeboden. De situatie is bijzonder zorgwekkend voor geïsoleerde ouderen zonder netwerk.

De organisatie van voedselhulp kan op zich ook een obstakel vormen: professionals wijzen op de complexiteit van de toegang voor hun begunstigden. Door de verzadiging van voedselhulpdiensten worden toegangscriteria ingevoerd (wachtrijen, OCMW-attesten, beperkte openingsuren, enz.) die sommige gezinnen uitsluiten. Ook de digitale kloof speelt hier een rol, aangezien informatie vaak online te vinden is.

Professionals waarschuwen voor het risico op dubbele uitsluiting van bepaalde doelgroepen, die ook elders uit de boot vallen. Sommige mensen voldoen aan geen enkele voorwaarde en blijven zonder oplossing.

Ten slotte kan voedselhulp zelf ervaren worden als symbolisch gewelddadig en gevoelens van schaamte oproepen bij begunstigden. Sommigen hebben het moeilijk met onvoldoende voedselpakketten, niet-cultureel aangepaste producten of producten die over datum zijn.

Identificatie van hindernissen voor toegang tot gezonde voeding

De bespreking ging voornamelijk over toegang tot voldoende voeding, wat duidelijk een belangrijk aandachtspunt blijft in de Zorgzone Zuid-Oost. Enkele uitwisselingen gingen echter ook specifiek over toegang tot gezonde voeding.

Verschillende deelnemers benadrukten dat sommige gezinnen zich in een ‘overlevingslogica’ bevinden, met weinig ruimte voor evenwichtige voeding. Voeding heeft bovendien een culturele dimensie: eetgewoonten sluiten niet altijd aan bij gezondheidsaanbevelingen. Voor professionals is het dan een uitdaging om gedragsverandering te begeleiden.

Uitwisseling rond bestaande voedselhulpbronnen in de Zorgzone

De aanwezige professionals wisselden ervaringen uit over bestaande voedselhulpbronnen in de Zorgzone Zuid-Oost: naar wie werd al doorverwezen? Wat zijn de ervaringen met bepaalde diensten? Voor welke situaties vinden ze geen oplossing? De deelnemers ontvingen een overzicht van de bestaande voedselhulpstructuren in de Zorgzone.

In het algemeen is er een tekort aan onvoorwaardelijke toegang: veel diensten vragen attesten die niet altijd eenvoudig te verkrijgen zijn. Bovendien zijn sommige diensten geografisch of qua openingsuren slecht afgestemd op de noden van de doelgroepen.

Deelnemers benadrukten enkele ‘goede praktijken’. Ze wezen op het belang van een warme en respectvolle ontvangst. Voedselhulpdiensten zijn vaak plekken waar begunstigden zich gestigmatiseerd voelen.

Keuzevrijheid is eveneens belangrijk: voedselpakketten bevatten vaak producten die niet aansluiten bij gewoonten of behoeften.

Professionals merken ook op dat zelfs een symbolische prijs gezinnen kan helpen om eigenwaarde en verantwoordelijkheid te herwinnen. Solidariteitsrestaurants wijzen erop dat ‘vrije prijzen’ soms juist gêne veroorzaken en dat vaste prijzen meer geruststelling bieden.

Uitwisselingen rond het animatie-instrument “Gezondheid, dat is ook…”

De deelnemers testten een animatie-instrument dat het gesprek rond voeding en gezondheid faciliteert.

Bijdragen van het instrument:

• • maakt een globale en niet-stigmatiserende benadering van voeding mogelijk;
  • bruikbaar in groep of individuele begeleiding;
  • bevordert horizontale uitwisseling en participatie;
  • belicht sociale, temporele, culturele en politieke dimensies van voeding.

De uitwisselingen benadrukten het belang van dergelijke tools, terwijl ook erkend werd dat het moeilijk blijft om bepaalde doelgroepen te bereiken.

Voorstelling van projecten en initiatieven

Verschillende projecten en initiatieven werden gedeeld, waaronder:

• het participatieve restaurant “Kom à la maison” in Etterbeek;
• de geplande opening van een VRAC-project in Etterbeek;
• organisatie van participatieve evenementen rond voeding;
• lopende reflecties rond kookateliers, ondanks soms moeilijke mobilisatie.

Toekomstperspectieven

Dit thematische overleg maakte het mogelijk om perspectieven te kruisen, gedeelde terreinobservaties te delen en denkpistes te identificeren om de toegang tot waardige en aangepaste voeding te verbeteren voor de doelgroepen in de Zorgzone Zuid-Oost.

De rijke discussies rond de ontvangst van begunstigden van voedselhulp worden verdergezet tijdens de volgende bijeenkomst, die dieper zal ingaan op de vraag: hoe kunnen we begunstigden van voedselhulp begeleiden op een manier die aansluit bij hun noden en hun waardigheid respecteert?

Save the date

Volgende bijeenkomst: donderdag 2 april van 10u tot 13u (netwerklunch om 13u), 241 Kerselarenlaan.